कार्य

विभाग नेपाल सरकारको नियामक निकाय हो । सहकारी संस्थाहरूको नियमन प्रशासकीय प्रक्रिया हो तर यो शैक्षिक प्रक्रिया पनि हो । प्रायः नियमनमा प्रवर्धन सेवाहरू समेत पर्दछन् । यसरी विभागका कार्यहरूलाई (क) नियमन (ख) प्रवर्धन र (ग) प्रशिक्षण गरी तीनोटा शीर्षक अन्तर्गत राख्न सकिन्छ ।
क. नियमन
विभागीय नियामक सेवाहरू सहकारी सङ्घसंस्थाहरू सिद्धान्तअनुरूप चल्दछन्,  तिनले प्रचलित कानुनको पूरै पालना गर्दछन् र ती दुष्कर्मबाट संरक्षित हुनुका साथै राम्ररी शासित छन् भन्ने सुनिश्चित गर्नमा हुन्छन् । विभागका केही नियमन कार्यकलाप यस्ता छन् ः

  • सहकारी सङ्घसंस्थाको दर्ता
  • सहकारी सङ्घसंस्थाको निरीक्षण
  • सहकारी सङ्घसंस्थाको विनियममा संशोधन स्वीकृति
  • नियमित अनुगमन र पालना नगरिएका अवस्थाहरूमा सघन अनुगमन एवं अनुसरण
  • गुनासो सुनुवाई
  • लेखापरीक्षक नियुक्तिको स्वीकृति
  • सहकारी सङ्घसंस्थाको एकीकरण वा विभाजन प्रस्तावको स्वीकृति
  • सहकारी सङ्घसंस्थाको विघटन र लिक्विडेटरको नियुक्ति
  • सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ए्ेन, २०६४ जस्ता अन्य सम्बन्धित कानुनका प्रावधानहरूको पालना ।

ख. प्रवर्धन
विभागले कुनै प्रवर्धन कार्यकलाप गर्दा—

  • समस्याको अनुभूति मिल्ने;
  • साझा स्वामित्वको भावना जगाउने;
  • कार्यमूलक सञ्जालीकरणमा सघाउने;
  • प्रयत्नहरूमा परिपूरकता सुनिश्चित तुल्याउने;
  • पुनः रचनाका अवसरहरूको सर्वेक्षण गर्ने;
  • आसलाग्दा व्यावसायिक विचारहरू कार्यान्वयनमा ल्याउने र
  • स्व–शासकीय संयन्त्रहरू स्थापित गराउने हेतु लिएको हुन्छ ।


विभागका प्रायः सञ्चालन हुने प्रवर्धन गतिविधिमा देहायका पर्दछन् :

  • जनचेतना अभियानहरू;
  • खास समूहहरू (जस्तै– बेरोजगार श्रमिक वा भूमिहीन कृषक) का सहकारी संस्था गठन;
  • बृहत् सहकारी सङ्गठनको पुनःसंरचना
  • सहकारी व्यावसायिक आयोजना वा सुधारका पहलकदमीका लागि बीउपुँजी, स्थिर पुँजी एवं कार्यक्रम अनुदान र
  • भन्सार महसुल वा रजिष्ट्रेशन दस्तुर छुटजस्ता विशेष वित्तीय प्रोत्साहनका लागि   सिफारिस ।

ग. प्रशिक्षण
विभागका शैक्षिक क्रियाकलापहरू सहकारी सदस्यहरू वा भावी सदस्यहरूमा लक्षित रहन्छन् र ज्यादातर मातहतका कार्यस्थलीय कार्यालयहरूबाट चलाइन्छन् । काठमाडौँको सहकारी प्रशिक्षण केन्द्रबाट विशेषीकृत व्यवस्थापन र नेतृत्व प्रशिक्षण दिइन्छ । क्षेत्रहरूमा अवस्थित पाँचोटा सहकारी प्रशिक्षण तथा डिभिजन कार्यालयहरूले मध्य भागमा रहेकाहरूलाई जोडन प्रशिक्षण प्रदान गर्दछन् । काठमाडौँ प्रशिक्षण केन्द्र स्रोत केन्द्र पनि हो र अनुसन्धान, सामग्री विकास  एवं प्रशिक्षक प्रशिक्षणमा घना रूपमा संलग्न हुन्छ ।